ریچارد گیر در مستند «حکمت خوشبختی» که دربارهٔ دوست دیرینهاش، دالایی لاما، است، فقط بهعنوان تولیدکننده اجرایی نامنویسی نشده؛ او بیش از این است.
«هرگز اینچنین سخت کار نکردهام تا فیلمی که با آن مرتبط هستم، برای دنیا قابل مشاهده باشد»، ریچارد گیر که حدود ۴۵ سال پیش برای اولینبار دالایی لاما را ملاقات کرده، به من میگوید. «فکر میکنم اینقدر مهم است که باید آخرین انرژیام را صرف کنم تا این اثر برای مردم قابل رؤیت شود. حداقل این کار بذر فکری در ذهن افرادی که آن را میبینند خواهد کاشت.»
این فیلم زندگی دالایی لامای ۸۹ ساله آن زمان را به تصویر میکشد. در آن برنده جایزه صلح نوبل مستقیماً به دوربین سخن میگوید، گویی گفتگویی رو در رو با بیننده دارد.
گیری پس از اینکه کارگردانان مشترک فیلیپ دِلَکویس و باربارا میلر نسخهٔ اولیهٔ فیلم را برای او نمایش دادند، بهعنوان تولیدکننده اجرایی به این مستند پیوست. او به همراه همکار دیرینهاش، نویسنده‑کارگردان اورن موورمان، یک ماه زمان صرف کرد تا فیلم را دوباره تدوین کرده و اثر موسیقایی جدیدی به آن اضافه کند.
در طول فیلم، دالایی لاما خاطرات کودکی و خانوادهاش را بازگو میکند. او همچنین راهنماییهایی دربارهٔ جستجوی خوشبختی ارائه میدهد و بر این باور است که مهربانی و خدمت به دیگران کلید دستیابی به «آرامش ذهن» هستند.
«وقتی حدود یک سال پیش برای اولینبار این فیلم را تماشا کردم، بهزودی تولد نود سالگی او را در ذهن داشتم. گفتم: «این فوقالعاده است و فکر میکنم میتوانیم بهترش کنیم»، ستارهٔ «زن زیبا» میگوید. «همه چیز در حال همپیوستگی بود و من فکر میکردم بله، این مرکز جشن زندگی شگفتانگیز اوست. اما در این میان، جهان آنچنان دیوانهتر شده بود که برایم معنای متفاوتی پیدا کرد. به نظر من این فیلم دارای کیفیت درمانی است، در زمانی که بیماری عمیقی در جهان حاکم است.»
دالایی لاما از مخاطبان میخواهد «نفس عمیق بکشند، یک قدم به عقب بروند و از خود سؤال کنند»، گیر توضیح میدهد. «ما در مسیر بسیار اشتباهی قرار گرفتهایم و در سالهای اخیر این وضعیت وخیمتر شده است. حتی حس اساسی مهربانی در گفتوگوی مردم از بین رفته است. واضح است که این مشکل از رهبران ما، بهویژه رهبری که هماکنون داریم، ناشی میشود. اینچگونه رخ داد؟ ما مسئول بودیم. همهٔ ما باید مسئولیت و اعتبار این مسأله را بر عهده بگیریم.»
«اگر میخواهیم دنیایی خاص داشته باشیم، باید رهبرانی را انتخاب کنیم که دیدگاهی مشابه با ما داشته باشند و ما را به این سطح بالاتر از امکان هدایت کنند — که ما بهعنوان فرد چه هستیم و چگونه میتوانیم دنیایی، جامعهای بسازیم که مردم بتوانند در کنار یکدیگر زندگی کنند، نه یک میدان جنگ روزانه پر از هرج و مرج. بهویژه، همانطور که میگویم، این نگرش بدوی و خامی که در رهبری کنونی ما حاکم است، باید ریشهدار شود.»
من تعجب میکنم که آیا گیر فکر میکند دالایی لاما میتواند حتی بر مردی مانند دونالد ترامپ تأثیر بگذارد. «نمیدانم آیا این برای او تأثیر خواهد گذاشت یا نه»، میگوید گیر. «امیدوارم بگذارد، دعا میکنم که بگذارد. اما واقعاً نمیدانم چطور میتوان آنچه او به این کشور انجام داده را توصیف کرد، چه احساسی دارد که اکنون بهعنوان یک آمریکایی، ده یا یازده ماه در این سرزمین زندگی میکنیم. این واقعاً شگفتانگیز است؛ فراتر از آنچه هر کسی میتواند تصور کند.»
دهها مستند دربارهٔ دالایی لاما ساخته شدهاند. گیر میگوید اکثر آنها را (اگر تمامشان را نه) دیده است. او وقتی به یاد میآورد که برای یک بیوپیک به او سناریویی پیشنهاد شده بود، میخندد. «این تماماً احمقانهترین سناریویی بود که تا به حال خواندهام»، میگوید. «در آن، سیا (سازمان اطلاعات مرکزی) او را در وسط شب از کاخ پوتالا در تبت بهطور حقیقی بیرون میبرد. آنها سعی داشتند به تجاوز به تبت و فرار صاحب معظم پس از تهدید توسط چینها احترام بگذارند، اما این تنها یک داستان احمقانه و بیمعنی بود. دقیقا مثل ریمبو که میآید و او را نجات میدهد.»
از زمان ملاقات با دالایی لاما، گیر بهعنوان فعال سرسختی برای استقلال تبت شناخته میشود. او بهدلیل خروج از متن در حین ارائه در مراسم اسکار سال ۱۹۹۳ برای انتقاد از سیاستهای چین در تبت، به مدت ۲۰ سال از حضور در اسکار منع شد؛ او تا سال ۲۰۱۳ دوباره در این مراسم حاضر نشد.
گیر هرگز دربارهٔ این جنجال با دالایی لاما صحبت نکرده است. «این مسأله هرگز مطرح نشد»، میگوید. «گاهیگاهی اگر جایزهای بگیرم یا چیزی شبیه آن، به او میگویند و او پیغامی تبریک مینویسد که خوشش از من است، اما این تقریباً نزدیکترین ارتباطی است که بهصورت واقعی دربارهٔ فیلمها داشتهاند.»
در واقع، گیر اصرار دارد که این محرومیت بهطور آنچنان که ممکن است تصور شود، او را اذیت نکرده است. او میگوید: «این موضوع را بهطور خاصی شخصی نمیپذیرم. فکر نمیکردم در این وضعیت کسی آدم بدی باشد. من کاری که انجام میدهم میکنم و قطعاً هدفم آسیب رساندن به کسی نیست. هدفم مقابله با خشم است؛ هدفم مبارزه با تبعیض. هدفم مبارزه با نقض حقوق بشر است، اما سعی میکنم به نزدیکترین نقطهای که صاحب معظم به آن اشاره میکند بمانم… اینکه همهٔ انسانها قابل رستگاریاند و در نهایت همه باید رستگار شوند یا ما هیچکسی (نمیشویم). بنابراین از این منظر، اینرا بهصورت شخصی نمیپذیرم.»
دالایی لاما «حکمت خوشبختی» را، حداقل بخشهایی از آن، دیده است. او این مستند را به همراه برادرزادهاش، تنچو گیاتسو، رئیس کمپین بینالمللی برای تبت، تماشا کرد. گیر میگوید: «او واقعاً هیچگونه علاقهای به دیدن خود نداشت.» او ادامه میدهد: «به همین دلیل او از این قسمتها عبور کرد، اما وقتی صحنههای قدیمی به دوستها و خانوادهاش مینگریست و به یاد میآورد – او با خوشحالی به بانک خاطرات کودکیاش رفت، همانطور که همهٔ ما میکنیم.»
پیشنمایش «حکمت خوشبختی» را در زیر ببینید.
دیدگاهتان را بنویسید